Onderzoekers zien ‘overtuigend verband’ tussen Brabantse coronadoden en vieze lucht

BIRMINGHAM / EINDHOVEN – Wetenschappers uit het buitenland zien een ‘overtuigend verband’ tussen luchtvervuiling en het hoge aantal coronaslachtoffers in Brabant en Limburg. Ze vinden dat Nederland daarvoor op zijn hoede moet zijn.

Onderzoekers van de universiteit van Birmingham analyseerden de coronacijfers die het RIVM voor alle Nederlandse gemeenten bijhoudt. Zij concluderen daaruit dat het aantal ziekenhuisopnames en doden door covid-19 toeneemt naarmate er meer fijnstof in de lucht zit.

Een toename van 1 microgram fijnstof, leidt statistisch gezien tot 13 à 21 procent meer coronadoden, aldus de wetenschappers. Om een idee te geven: de hoeveelheid fijnstof in de lucht varieert van grofweg 8 microgram per kubieke meter in Noord-Nederland tot grofweg 12 microgram in Oost-Brabant en Noord-Limburg.

Kritiek

Het verband tussen luchtvervuiling en corona is inmiddels veelbesproken. Er werden al veel internationale studies gedaan die uitwijzen dat er, statistisch gezien, een relatie is. Medici en politici riepen in deze krant al eerder dat forse maatregelen tegen luchtvervuiling daarom nodig zijn. Maar er is ook kritiek. De studies zijn vaak snel gedaan en zijn nog niet allemaal op hun kwaliteit getoetst. Bij veel boeren leeft het idee dat ze na het stikstof probleem ook de schuld van de corona-uitbraak in de schoenen geschoven krijgen. Afgesproken is dat het RIVM degelijk onderzoek doet, maar dat kan jaren duren. Critici vinden dat daarmee te veel tijd verloren gaat.

Het werk van de onderzoekers van Birmingham is wél al getoetst door collega’s. Hun studie spitst zich toe op het zogenaamde PM 2,5-fijnstof. Dat zijn middelgrote deeltjes die vooral ontstaan als de uitstoot van verkeer en industrie reageert op ammoniak van veehouderijen. In het Britse werk wordt met liefst twintig factoren rekening gehouden, die de corona cijfers beïnvloeden. Dat zijn zaken als leeftijd, opleiding, inkomen en gezondheidstoestand. Wonen in een gemeente bijvoorbeeld relatief veel ouderen – die veel vatbaarder zijn voor het virus dan jongeren – dan worden de gegevens daarvoor gecorrigeerd.

Carnaval

Opvallend is dat er ook met carnaval rekening gehouden is. Carnaval wordt, onder anderen door mensen die niet geloven in de rol van luchtvervuiling, vaak aangewezen als de grote verspreider van het coronavirus in Brabant en Limburg. De onderzoekers van Birmingham zeggen het effect van carnaval becijferd te hebben. Volgens hoofdonderzoeker Matt Cole werden daarvoor verschillende methodes gebruikt. ,,We zeggen niet dat carnaval geen rol speelde. Ik vermoed van wel”, meldt hij aan deze krant. Maar dan nog blijft óók het verband tussen corona en luchtvervuiling stevig.

De onderzoekers suggereren in hun conclusie dat Nederland meer moet doen tegen luchtvervuiling en dat gezondheidsinstanties bij nieuwe besmettingsgolven op deze relatie bedacht moeten zijn. Een voorbehoud maken ze ook: het is en blijft een studie op basis van statistieken. Om glashard een verband aan te tonen is gedetailleerd epidemiologisch onderzoek nodig. 

Daar wijst ook epidemioloog Lidwien Smit van de Universiteit Utrecht op; zij deed de afgelopen tien jaar veel onderzoek in Oost-Brabant naar verbanden tussen veehouderij en luchtwegklachten. ,,Er zitten goede kanten aan dit onderzoek: ze hebben veel aspecten meegewogen”, analyseert ze. ,,Maar dat zijn wel alleen factoren die gaan over verspreiding in de ruimte: ik mis de dimensie tijd. Zo zijn er na de uitbraak in Brabant maatregelen genomen om de epidemie in te dammen. Met de verschillen die daardoor tussen regio’s ontstaan, houdt deze studie geen rekening.” Ook de manier waarop carnaval in de cijfers is meegewogen, roept bij Smit vragen op.

Onder de indruk

Onno van Schayck, hoogleraar preventieve geneeskunde in Maastricht, is daarentegen ‘onder de indruk’ van de Britse studie. ,,Het is de meest uitgebreide studie tot nu toe, die tot op zeer gedetailleerd niveau gekeken heeft naar de associatie tussen luchtvervuiling en Covid 19-besmettingen, ziekenhuisopnamen en overlijden door Covid.” Van Schayck noemt het opvallend dat de rol van luchtvervuiling (onder andere door veehouderijen) groter blijkt dan die van bevolkingsdichtheid.